Program

Ann Hui: celebracja codziennego heroizmu

Tegoroczna retrospektywa poświęcona jest niezwykłej postaci hongkońskiego kina: Ann Hui, której filmy – niezależnie od tego, że sama reżyserka starannie unika blichtru związanego ze światem kina – są najczęściej nagradzanymi tytułami w historii Hong Kong Film Awards, najważniejszych lokalnych nagród filmowych.

Prace Ann Hui [huei] goszczą w programie Pięciu Smaków od 2013 roku, gdy na festiwalu po raz pierwszy zostało zaprezentowane kino z Hongkongu. Wówczas 7. Pięć Smaków otwierało jej "Proste życie" ("A Simple Life", 2011), a w przekrojowej sekcji Focus: Hongkong znalazł się również film "Noc i mgła" ("Night and Fog", 2009). Rok później 8. edycję zamykał "Złoty wiek" ("The Golden Era", 2014) – portret wybitnej chińskiej pisarki Xiao Hong, która ostatnie lata życia spędziła w okupowanym przez wojska japońskie Hongkongu.

W tym roku Ann Hui powraca z nowym filmem, a inspirację ponownie przyniosła jej historia. "Nadejdzie nasz czas" ("Our Time Will Come", 2017) to obraz lokalnego ruchu oporu w latach 40. XX wieku, zaś jego powiązanie ze współczesnym Hongkongiem podnosi jedną z kluczowych kwestii w twórczości autorki – pytanie o tożsamość jednostki w szerokim polityczno-społecznym kontekście.

Seans filmu "Nadejdzie nasz czas" otworzy 15 listopada 11. edycję Pięciu Smaków.

Nasz czas nadejdzie / Our Time Will Come

Ann Hui urodziła się w Mandżurii w 1947 roku jako córka chińskiego oficjela i Japonki, której rodzina wyemigrowała do Chin w pierwszej połowie XX wieku za namową japońskiego rządu. Jej własne poszukiwania tożsamości kulturowej wybrzmiewają na wielu płaszczyznach w filmach, w których odnosi się do tożsamość jednostki i lokalnej społeczności, a także Hongkongu jako miasta kształtowanego przez kolejne wydarzenia polityczno-społeczne.

Reżyserka debiutowała pod koniec lat 70., które dla hongkońskiego kina były okresem dynamicznych zmian. Filmy powstające w tym okresie szybko doczekały się wspólnego miana nowej fali, a Ann Hui stała się jej kluczową postacią. Niebagatelną rolę w kształtowaniu się nowego oblicza hongkońskiego kina paradoksalnie odegrała telewizja. W połowie lat 70. do Hongkongu powróciła grupa młodych filmowców wyedukowanych za granicą, głównie w Nowym Jorku i Londynie (jak sama Ann Hui), których początkowo wchłonęły lokalne stacje. Po kilku latach praktyki telewizyjnej, twórcy ci zrealizowali swoje kinowe debiuty, które skulminowały się w 1978 i 1979 roku. Jednym z nich była "Tajemnica" ("The Secret", 1979) Ann Hui, w której wyraziście rysowało się autorskie spojrzenie oraz świeże podejście do konwencji gatunkowych i formy filmowej.

W pierwszych filmach reżyserki powiązanie telewizji i kina widać także w warstwie tematycznej. W "Tajemnicy" oraz "Boat People" (1982) bezpośrednio czerpała z tematów, nad którymi pracowała w telewizji – odpowiednio lokalnych przestępstw oraz wietnamskich uchodźców w Hongkongu. "Boat People" domknął zresztą jej "Trylogię wietnamską", zapoczątkowaną przez telewizyjny dokument "A Boy from Vietnam" (1978), który tematycznie kontynuowała w kinowym "The Story of Woo Viet" (1981).

Ann Hui
Ann Hui odbiera Nagrodę AFA za całokształt twórczości, 2012, © Asian Film Awards Academy


W drugiej połowie lat 80. dokonuje się ważny zwrot w twórczości reżyserki. Zaczyna w niej dominować narracja i estetyka klasycznego realizmu i coraz silniej wybrzmiewa kobiecy punkt widzenia. Autorka przygląda się codzienności i zwyczajnym bohaterom oraz z ich perspektywy przedstawia skomplikowaną historię Hongkongu, gdzie mieszają się wpływy tradycyjnej kultury chińskiej i realiów brytyjskiej kolonii. Wspomnienia i retrospekcje stają się narzędziem opowiadania o tożsamości kulturowej oraz historii i polityce kształtujących ją w wymiarze jednostkowym i społecznym.

Kolejne filmy – z których "Letni śnieg" ("Summer Snow", 1995) czy "Proste życie" udowodniły, że codzienne historie mogą zyskać uznanie tak krytyków, jak i osiągnąć sukcesy kasowe – ugruntowały pozycję Ann Hui w hongkońskim i światowym kinie. Eklektyzm prac reżyserki niweluje możliwość postawienia kina mainstreamowego i autorskiego w prostej opozycji, a społeczny rys jej filmów oraz eksperymenty formalne w warstwie narracyjnej nie straciły na sile w ciągu blisko pięćdziesięcioletniej kariery.

Wśród filmów włączonych w program sekcji Ann Hui: Portret znajdą się kluczowe dzieła w rozwoju artystycznej kariery reżyserki.

Tajemnica / The Secret

Tajemnica / The Secret (Hongkong 1979)

Kinowy debiut Ann Hui to historia inspirowana morderstwem, które wstrząsnęło ówczesnym Hongkongiem. Prowadząca dochodzenie Lin (Sylvia Chang) szybko przekonuje się, że sprzeczne zeznania i wielorakie tropy nie przyniosą prostego rozwiązania zagadki. Zamiast tego tajemnicza zbrodnia prowadzi ją do świata chińskich obrzędów i wiary w zabłąkane duchy. W warstwie formalnej to zderzenie tradycji i nowoczesności brytyjskiej kolonii podkreśla wieloperspektywiczna narracja – budująca niejednoznaczną i wielopłaszczyznową rzeczywistość. Hongkong przepełnia tu atmosfera tajemnicy i napięcia, powleczone mgłą miasto jest pełne sekretnych zaułków, a bohaterowie nie mogą uwolnić się od opresyjnych wspomnień.

"Tajemnica" to doskonały przykład na to, jak do opowiadania lokalnych historii nowofalowi filmowcy hongkońscy wykorzystywali hollywoodzkie kino gatunkowe i autorskie podejście twórców europejskich. Wielość wpływów zauważalna jest też w starannie dopracowanej warstwie wizualnej filmu, w której kolor czerwony nawiązuje tak do tradycyjnej chińskiej symboliki, jak i operowania kolorem w klasycznych hollywoodzkich filmach.

Boat People

Boat People (hongkong 1982)

Poruszający obraz powojennego Wietnamu inspirowany rozmowami, jakie Ann Hui prowadziła z wietnamskimi uchodźcami znanymi jako "boat people", jeszcze podczas pracy w telewizji. Film domykający jej "Trylogię wietnamską" opowiedziany jest z punktu widzenia japońskiego fotoreportera Shiomiego Akutagawy (George Lim), który powraca do Danang w 1978 roku. Trzy lata po upadku Sajgonu dziennikarz przyjeżdża na zaproszenie komunistycznego rządu, pragnącego pokazać światu dobrobyt nowo ustanowionego państwa. Jednak realia, które odkrywa tu Akutagawa, zupełnie odbiegają od oficjalnych sloganów. Kraj pogrążony jest w biedzie, którą Japończyk odkrywa przez pryzmat historii rodziny małej Cam Nuong (Season Ma). Odwiedza także obóz pracy, do którego zesłany zostaje Minh (jedna z pierwszych ról Andy'ego Lau), próbujący wcześniej ukraść mu aparat, by zdobyć środki na nielegalną przeprawę do Hongkongu.

Kontrowersyjny temat, który rząd wietnamski próbował zamaskować, kosztował Ann Hui nominację do Złotej Palmy. Film początkowo został wybrany do konkursu głównego w Cannes w 1983 roku, jednak pod naciskami rządu francuskiego – któremu zależało na dobrych relacjach z Wietnamem – został z niego wycofany i ostatecznie włączony jako film-niespodzianka w pokazach poza konkursem.

Letni śnieg / Summer Snow

Letni śnieg / Summer Snow (hongkong 1995)

Sportretowane z lekkością i humorem zmagania z codziennością 40-letniej May Sun (Josephine Siao), która stara się połączyć pracę zawodową z wymogami życia rodzinnego. W centrum problemów rodzinnych stoi pogarszający się stan zdrowia jej teścia, cierpiącego na Alzheimera. Po przedwczesnej śmierci jego żony, tradycyjny układ rodzinny wyznacza May na rolę jego nowej opiekunki. Obarczona kolejnym obowiązkiem bohaterka staje przed trudną decyzją o oddaniu teścia do domu opieki i przeciwstawieniu się tradycyjnym wartościom.

W roku powstania "Letni śnieg" był w Hongkongu pionierskim i odważnym przykładem mówienia o starości i związanych z nią chorobach w sposób poważny i godny, a sam temat wybrzmi równie silnie w późniejszym o blisko dwie dekady "Prostym życiu".

"Letni śnieg" docenili krytycy i lokalna publiczność – to jak dotąd najczęściej nagradzany tytuł reżyserki. Nagrodę dla najlepszego filmu otrzymał m.in. podczas prestiżowych Golden Horse Awards oraz Hong Kong Film Awards. Poza Azją prezentowany był w konkursie głównym 45. Berlinale, gdzie Josephine Siao wyróżniono Srebrnym Niedźwiedziem, a sam film otrzymał nagrodę Jury Ekumenicznego.

Proste życie / A Simple Life

Proste życie / A Simple Life (hongkong 2011)

Jeden z najbardziej cenionych i nagradzanych filmów Ann Hui to portret pozornie prostej relacji producenta filmowego Rogera (Andy Lau) i jego starszej już gosposi, Ah Tao (Deanie Ip), służącej rodzinie odkąd została przez nią zatrudniona jako mała, osierocona dziewczynka. Gdy kobieta doznaje wylewu, który uniemożliwia jej dalszą pracę, prosi Rogera, aby znalazł jej miejsce w domu opieki. Staje się to punktem wyjścia do nakreślenia obrazu relacji społecznych, w których tradycyjne więzi i układy przeplatają się z alienacją i poszukiwaniem bliskości poza rodziną biologiczną.

Minimalistyczna kolorystyka doskonale współgra ze starannym unikaniem przez Ann Hui sentymentalnego czy moralizującego tonu. Reżyserka opowiada o starości przez pryzmat codziennego trudu, z głęboko humanistycznym przesłaniem, które dowodzi, że nawet w silnie zatomizowanym społeczeństwie jest miejsce na tradycyjne wartości.

Ann Hui oparła "Proste życie" na historii prawdziwej relacji, jaka łączyła producenta Rogera Lee i jego Ah Tao. Prywatna opowieść szybko stała się bazą scenariusza, a Roger Lee – jeden z najbardziej uznanych producentów w hongkońskim środowisku filmowym – włączył się w realizację projektu. Obraz okazał się wielkim powrotem Deanie Ip, która za swoją kreację została wyróżniona prestiżowym Volpi Cup podczas 68. MFF w Wenecji.

Nasz czas nadejdzie / Our Time Will Come

Nadejdzie nasz czas / Our Time Will Come (Hongkong/Chiny 2017)

W swoim najnowszym obrazie reżyserka powraca – po zrealizowanym trzy lata wcześniej "Złotym wieku" – do czasów japońskiej okupacji Hongkongu w trakcie II wojny światowej. By opowiedzieć o skomplikowanych relacjach i okrutnej historii ponownie sięga po wieloperspektywiczną narrację. Skupia ją wokół postaci Fang (Zhou Xun) – nauczycielki, która drogą kolejnych zbiegów okoliczności coraz silniej angażuje się w lokalny ruch oporu.

Dzięki doskonale dopracowanej warstwej wizualnej i dźwiękowej oraz typowemu dla Ann Hui oszczędnemu operowaniu konwencjami gatunkowymi, każdy wystrzał czy świst szabli przeszywa powietrze ze zdwojoną mocą. Hongkong lat 40. XX wieku zostaje sportretowany jako przestrzeń złowieszczo pusta i pokryta cieniem niepewności. Minimalistyczna ścieżka dźwiękowa Joe Hisaishiego wybrzmiewa w pełni w imponującym finale, towarzysząc przemianie Fang z zakochanej w literaturze nauczycielki w świadomą swojej sprawczości i tożsamości emisariuszkę.

Emilia Skiba

kontakt: info@piecsmakow.pl
© Fundacja Sztuki Arteria, realizacja: Pracownia Pakamera + Multiversal