Poetyki duchowości. Jak kino wkrada się między (za)światy?
Czym jest współcześnie duchowość? Trudno o jednoznaczną odpowiedź – może właśnie dlatego kino tak chętnie próbuje się do niej zbliżyć. Podczas 20. edycji Pięciu Smaków zaglądamy tam, gdzie codzienność wymyka się racjonalnemu porządkowi. „Poetyki duchowości” to sekcja, w której pojawią się też duchy, ale przede wszystkim to, co nieuchwytne, nienazwane i trudne do zamknięcia w jednym systemie wierzeń.
Wszystkie filmy sekcji Poetyki Duchowości będą dostępne online
Nie szukamy tu religijnych doktryn ani gotowych odpowiedzi. Interesują nas małe cuda ukryte w zwyczajności: pamięci, spotkaniu z drugim człowiekiem, kontakcie z naturą czy pracy z własnym ciałem. Duchowość może ujawniać się zarówno w doświadczeniach, które klasyfikujemy jako duchowe, jak i w chwilach, gdy rzeczywistość nagle odsłania przed nami coś, czego nie potrafimy nazwać. Czasami sprowadza się po prostu do tęsknoty za tym, by było w nas coś więcej.
„Poetyki duchowości” wymykają się jednemu gatunkowi i jednej filmowej wizji. Znajdziemy tu film drogi, horror, czarną komedię, kultowe kino akcji czy produkcje z pogranicza dokumentu, eseju i fikcji. Przyjrzymy się także temu, jak duchowość może być interpretowana przez sam język filmowy – montaż, rytm ujęć, kompozycję kadrów i sposób prowadzenia narracji.
Przypomnimy monumentalną „Eurekę” Shinjiego Aoyamy, a przez filmową wizję zaświatów poprowadzi nas w „Po życiu” Hirokazu Koreeda. O duchu zamieszkującym ruiny dawnego kina w Kambodży opowie Polen Ly, z kolei „Wielki Budda+” Huanga Hsin-yao z ironią i bezczelnym humorem zapyta o obecność duchowości w pełnym przemocy świecie późnego kapitalizmu. W sekcji zobaczymy również „Lament” Na Hong-jina – okultystyczny horror poruszający się między różnymi systemami wierzeń i stawiający pytania o naturę zła we współczesnych czasach.
Od zaświatów po codzienność, od traumy po transcendencję, od religijnego rytuału po najbardziej nieoczywiste gatunkowe eksperymenty – „Poetyki duchowości” szukają tego, co wymyka się racjonalnemu doświadczeniu, ale pozostaje z nami bardzo blisko. Może właśnie kino jest jednym z miejsc, w którym nienazwane staje się choć na chwilę widoczne – jeśli nie wręcz namacalne.
Czytaj tekst kuratorski autorstwa Łukasza Mańkowskiego:
Tekst kuratorski: Czym jest duchowość?
Partnerem „Poetyk duchowości” jest PISMO. Sekcji będą towarzyszyć debaty i dyskusje, które odkryją przed publicznością możliwe interpretacje tematu.
Eureka
reż. Shinji Aoyama, Japonia 2000, 217’
[kino + online]
Po krwawym zamachu na miejski autobus jedynych ocalałych: kierowcę oraz dwójkę pasażerów – dziewczynkę i jej starszego brata łączy szczególna więź. Nie potrafią wrócić do dawnego życia, dlatego jadą razem w głąb wyspy Kyushu, gdzie trauma może choć przez chwilę wybrzmieć z całą mocą. Ruszają w drogę, próbując odzyskać poczucie sprawczości, zrzucić z siebie poczucie winy, otrząsnąć się z żalu. „Eureka” to przejmująca medytacja nad pamięcią i trudami powrotu do normalności, zbudowana z ciszy filmowa epopeja o tym, jak żyć dalej, kiedy przeszłość jest ciężarem. Kiedyś była odbierana jako duchowy przewodnik wprowadzający w nowe milenium, dziś jest przede wszystkim fascynującym kinem drogi o poszukiwaniu kolorów życia, które wyblakły wraz z nagłą katastrofą.
Po życiu
Wandafuru raifu / After Life
reż. Hirokazu Koreeda, Japonia 1998, 119’
[kino + online]
W jednym z najczulszych i najbardziej niezwykłych obrazów Hirokazu Koreedy zmarli trafiają do czyśćca zawieszonego pomiędzy życiem a wiecznością. Spotykają tu swoich opiekunów, którzy pomagają im przygotować się do dalszej drogi. Zanim jednak odejdą, muszą wybrać jedno najważniejsze wspomnienie i odtworzyć je w formie filmu. Po projekcji wspomnienie staje się ich jedynym śladem – a oni sami znikają, zabierając ze sobą resztę życia. Koreeda tworzy niezwiązaną religijnym dogmatem wizję zaświatów – głęboko zakorzenioną w codziennym doświadczeniu. Nie interesuje go odpowiedź na pytanie, co czeka nas po śmierci. Zamiast tego pyta, co z naszego życia zasługuje na zabranie ze sobą dalej.
Film dedykowany jest pamięci Jagody Murczyńskiej, wieloletniej organizatorki i programerki Pięciu Smaków, która zmarła w lutym 2022 roku.
Wielki Budda+
Dàfó Pǔlāsī / The Great Buddha+
reż. Huang Hsin-yao, Tajwan 2017, 102’
[kino + online]
Rzodkiewa pracuje w fabryce pomników Buddy jako ochroniarz na nocnej zmianie. Jego kumpel Pępek w ciągu dnia zbiera surowce wtórne. Wieczorami spotykają się w stróżówce: pochłaniają śmieciowe jedzenie, przerzucają świerszczyki i dla zabicia nudy oglądają nagrania z kamery samochodowej szefa Rzodkiewy. Pewnej nocy trafiają na coś, czego zdecydowanie nie powinni zobaczyć. To odkrycie na zawsze zmieni ich życie. Nieznana w Polsce, kultowa i bezwstydna czarna komedia Huanga Hsin-yao spogląda na duchowość i religię z bezczelnym humorem. „Wielki Budda+” niczym w lustrze odbija świat przepełniony poczuciem bezkarności i logiką przemocy późnego kapitalizmu. Niespodziewanie debiut Huanga okazał się wielkim przebojem, otrzymując w 2017 roku aż 11 nominacji do Golden Horse Awards i wygrywając w pięciu kategoriach.
W ludzkiej formie
Cheate chea mnoussaea / Becoming Human
reż. Polen Ly, Kambodża 2025, 99’
[kino + online]
Duch miejsca pod postacią dziewczyny snuje się po ruinach opuszczonego kina we współczesnej Kambodży, przyglądając się światu, który nie zawsze jest łaskawy. Wśród pamiętających filmową świetność zgliszcz wspomina minione czasy. Dziewczyna wraz z młodym dziennikarzem zastanawia się, czy powinna wrócić do świata żywych, czy po całkowitym wyburzeniu budynku pozostać wędrującą duszą. Spokojna, melancholijna włóczęga staje się czułym listem do złotego okresu kambodżańskiego kina, a zarazem cichym apelem o pamięć o tragedii, która bezpowrotnie przerwała jego historię. Debiut Polena Ly, jednego z członków kolektywu Anti-Archive, to tegoroczny kambodżański kandydat do Oscara.
